Vals zilver?

"Hoe vals kan een zilveren voorwerp zijn?"

Deze vraag kan men beantwoorden als men nauwkeurig voorwerpen heeft bestudeerd die gedateerd zijn, hetzij door hun merken of door aanwezigheid van bijbehorende archieven. Het vergt oefening. Men moet het zelf gedaan hebben en ook blijven doen om echt van vals te kunnen onderscheiden.

De term vals kan op drie manieren worden gebruikt: voor een imitatie, een kopie of een echte vervalsing. In het laatste geval is er zeker sprake van boze opzet aan de kant van de maker, die ofwel de keurtekens vervalste, d.w.z. zelf een reeks nieuwe, op oude gelijkende, keurtekens sneed, ofwel een reeds gekeurd voorwerp vermaakte tot een volledig ander voorwerp. Daarbij doet zich het probleem voor dat de keurtekens authentiek zijn, maar het voorwerp stilistisch niet in de tijd past. De term vals slaat echter nooit op de kwaliteit van het zilver, dat na toetsing ingedeeld kan worden in eerste (0,934), tweede (0,834) en derde (0,800) gehalte zilver.

Een imitatie is een stijlkopie, waarbij teruggegrepen wordt op oudere stijlvormen, niet noodzakelijkerwijze tot in het kleinste detail nagemaakt, maar wel in grote lijnen. Veel stijlkopieën zijn op galvanoplastische* wijze vervaardigd en daardoor te ontmaskeren.

Een kopie is tot in het kleinste detail gelijkend op een bestaand voorwerp, vaak met de hand vervaardigd, maar bij de maker hoeft geenszins de intentie aanwezig te zijn geweest om de koper te misleiden. Hij kan een kopie immers voorzien hebben van zijn eigen meesterteken en de in zijn eigen tijd geldende waarborgtekens.

Het betreffende voorwerp is dan duidelijk herkenbaar, maar laat zich eigenlijk niet als vals omschrijven. Zou ditzelfde voorwerp nagebootste keuren dragen, dan spreken wij van pseudomerken en is het voorwerp derhalve vals. Het is in dit laatste geval niet juist om te spreken van 'dragende de keurtekens van bijvoorbeeld Haarlem', daar er geen enkele relatie hoeft te bestaan tussen deze vervalste stadskeuren en de werkelijke plaats van vervaardiging. 'Dragende pseudomerken' is dan een eerlijker manier van beschrijven.

Jacob J. Roosjen

*Galvanotechniek houdt zich bezig met het aanbrengen van een laagje zilver of goud op een voorwerp, meestal met behulp van elektriciteit.
Bij galvanoplastiek gebruikt men een dikke laag, deze laag hecht zich door bepaalde werkwijzen niet aan de ondergrond, maar kan daarvan afgehaald worden. Zo verkrijgt men een spiegelbeeld van het model. Ondergaat dit spiegelbeeld vervolgens ook zo'n galvanische bewerking dan heeft men een kopie verkregen van het eigenlijke voorwerp.