Hollands zilver in de Gordel van Smaragd

Jeanne van Ammers, Cachetlezeres van het eerste uur, is een groot zilverliefhebster. Mooie stukken bekoren haar, maar het liefst doet zij onderzoek naar de verhalen erachter. Een doos zilveren lepeltjes van haar moeder maakte haar nieuwsgierig naar de zilversmid Van Arcken uit het voormalig Nederlands Indië. Zij volgde zijn spoor terug.

Meesterteken van VanArcken & Co, juweliers te Batavia

Op 21 februari 1861 scheepte Clemens Gerardus Franciscus van Arcken (1822-1885), "Horlogie- en Chronometermaker van Z.M. den Koning" zich in aan boord van het barkschip "Quatre Bras" te Amsterdam met zijn jonge vrouw Lucia F. Meuser (1839-1909) en hun beide (zeer jonge) kinderen van 16 en 4 maanden oud.

Vijf dagen later, na hun vaart door het Noord Hollands kanaal, plaatsten zij in een Amsterdamse krant de volgende afscheidsadvertentie: "Bij zijn vertrek naar NED. INDIE, met het Schip Quatre Bras, Kapt. NIEUWENHUIS, roept de Ondergeteekende, mede namens zijne Echtgenoot en Neef, nogmaals een HARTELIJK VAARWEL toe aan Ouders, Familie, Vrienden en Bekenden. Nieuwe Diep, 26 Februarij 1861 C. VAN ARCKEN".

Hofleverancier
Na een reis van 5 maanden zeilen rond Kaap de Goede Hoop, kwam de bark Quatre Bras op de rede van Batavia aan, zo vinden we in de Javabode van woensdag 17 juli 1861. Reeds op 7 augustus 1861 vinden we de eerste advertentie in de Javabode over de vestiging van Van Arcken & Co, Juweliers, Instrument- en Uurwerk-Fabrikanten van Z.M. den Koning der Nederlanden. Het was het begin van het bestaan van een glorieuze zaak in Batavia (later ook Soerabaja), welk in haar hoogtijdagen 120 mensen in dienst had.

Inlandse smeden en klanten
Vele tientallen inlandse goud- en zilversmeden waren er in dienst en maakten juwelen bezet met edelstenen, onderscheidingstekens en andere gouden en zilveren voorwerpen. Inlandse en buitenlandse hoven behoorden tot hun cliëntèle. Standaard zilveren gebruiksvoorwerpen werden uit Holland betrokken. De firma werd hofleverancier van de koningin-moeder Emma, van koningin Wilhelmina en van haar echtgenoot Prins Hendrik.

Onder Eduard van Arckens leiding werd in 1923 een zilveren sigarettenkoker gemaakt met de inscriptie Ter herinnering aan de première van 'ERNST' 17 juli 1923. De sigarettendoos ligt in een nog gave, met leer beklede doos, met in de deksel het teken dat gebruikt werd in al hun verpakkingen en dat boven al hun advertenties in de Indische bladen stond.

	Zilveren sigarettenkoker

Oscar Wilde
In de Koninklijke bibliotheek in Den Haag ging ik op zoek naar de Javabode van woensdag 18 juli 1923 en daar vond ik de recensie van "De belangrijkheid van Ernst", kluchtig spel van Oscar Wilde. Ik citeer:'Toen het scherm langzaam opging en het toneel herschapen bleek in een curieus aangeklede kamer, stijlvol met exquise smaak en bijna gedurfd gemeubileerd, toen klonk een spontaan en langdurig applaus uit de zaal op. Want zo'n artistiek interieur, zulke bizarre meubels en zulke gordijnen en lampen,

hebben we hier in Indië nooit gezien op de planken. In dit kluchtig spel heeft Oscar Wilde de volle gelegenheid zijn satirische kwinkslagen, ontstellende paradoxen en zijn bijtende spotternijen de zaal in te laten knetteren, en de spelers deden dat zonder uitzondering op een wijze, welke oprechte hulde verdient. De spelers worden ditmaal niet afzonderlijk besproken. Ze waren allen eender en dus allen even goed! Het publiek van Batavia, dat in den regel nogal stijf is, was enthousiast en toen na afloop de sympathieke Heer Hazenberg (regisseur) voor het voetlicht verscheen - ook de Landvoogd bleef door applaudisseren! - nam het geklap den vorm van een hartelijke ovatie aan. De Heer Hazenberg heeft ons nu getoond dat hij, die nooit methodisch leerde spreken noch de toneelschool bezocht, met zijn ensemble voorstellingen kan geven, welke voor beroepswerk niet behoeven onder te doen'.

Ik weet bijna zeker dat de 9 toneelspelers de zilveren sigarettenkoker aan de Heer Hazenberg hebben aangeboden, als dank voor zijn bezielende leiding.

Overname
Clemens van Arcken overleed in 1885, en zijn oudste zoon Clemens J.W. van Arcken nam het roer over tezamen met zijn moeder. Na de firma Van Arcken van 1885 tot 1911 geleid te hebben, vertrok Clemens van Arcken jr. met zijn gezin voorgoed naar Holland en namen zijn jongste broer Eduard en een zwager de firma Clemens van Arcken over.

Auteur: Jeanne J. van Ammers-Douwes