Een Engels reissouvenir
kwam uit Nederland

Wat gekocht werd als een leuke en vooral praktische curiositeit tijdens een vakantie in Engeland werd een gekoesterde schat voor een verzamelaar van 17e eeuws Nederlands Zilver. Aanbod en vraag sloot perfect op elkaar aan.

Bij de Zilverbank werd een gordel ingebracht, ooit gekocht op een antiekmarktje in een Engels dorp. De inbrengster had hem zelf met veel plezier tijdens haar vakanties gedragen met een portemonnee en sleutels eraan, reuze praktisch was het. De gordel was zo'n tien centimeter te kort voor haar en daarom waren er 'ondele'schakels tussen gezet, maar nu lag hij alweer een paar jaar in de kast en wilde zij hem verkopen.

Gordel;ca. 1640, particuliere collectie

Aan de gordel hing ook nog een schaartje in schede, een odeurflacon, een mesje en een beursje allen bevestigd met karabijnhaken aan ringetjes aan de grote tussenschakel die er naar alle waarschijnlijkheid later aan waren gesoldeerd. Aan zo'n schakel werd namelijk vroeger een grote haak gehangen voor de sleutels en later voor een bestekkoker en naaigarnituur.

Verrassend
Bij nader onderzoek bleken de attributen die aan de gordel hingen, ehalve het beursje, in Londen in 1873 gemaakt te zijn. Het reliëfdecor liet de Art en Craft-periode zien. Het beursbeugeltje, ongekeurd, was daarentegen 18de eeuws Nederlands. Maar het meest verrassende was de gordel zelf: toen eenmaal alle attributen en vooral de onedele schakels eraf waren bleek het om een 17e eeuwse Noord-Nederlands zeldzaam exemplaar te gaan. Wat een heerlijke verrassende ontdekking! Het onderzoek naar deze gordels leverde de volgende informatie op.

Groninger Gordels
De vroegste Groninger gordels bestaan uit plaatjes zilver, die door scharnieren met elkaar verbonden zijn. Dergelijke scharnierende gordels schijnen in de tweede helft van de 14de eeuw in West-Europa in gebruik geraakt te zijn. Portretten laten zien dat gordels door mannen, vrouwen en kinderen gedragen werden, hoewel ook bekend is dat zij in Friesland uitsluitend door vrouwen gedragen werden.

	De hoofdmannen van het Amsterdams goudsmidsgilde, The Toledo Museum of Art, Ohio

Dat gordels belangrijk zijn geweest zag ik onlangs op het portret van de hoofdmannen van het Amsterdamse goudsmidgilde uit 1627 geschilderd door Thomas de Keyzer, dat nu even hangt op de tentoonstelling De glorie van de Gouden Eeuw in het Rijksmuseum te Amsterdam. Zij lieten zich portretteren met verschillende gordels.

Maliën-gordel
Onze gordel komt uit Groningen en dateert uit de eerste helft 17de eeuw. Dit is te zien aan de versieringen in de Renaissance-stijl. Hij bestaat uit vier scharnierende gegoten plaatjes met twee verschillende religieuze voorstellingen: de annunciatie van de engel Gabriël en de drie koningen die het kind Jesus aanbidden. Achterop het plaatje met een onderdeel van de sluiting staat 24- L gegraveerd dat de lengte aangeeft. De huidige lengte is 80 cm.

Deze gordel wordt ook wel maliën-gordel genoemd omdat hij verbonden is door maliënschakels, dit zijn schakels opgebouwd uit 8-vormige ringen van zilverdraad, die precies in elkaar vallen, dat maakt het zo plooibaar. De Groninger gordels zijn vaak bodemvondsten. Zij werden begraven in tijd van oorlogen om eventueel later vanwege de zilverwaarde te gelde te worden gemaakt. Doordat het dan alleen om de zilverwaarde ging, werden ze gebroken om ze makkelijk in een pot te kunnen doen.

Misschien is deze gordel ook wel in een pot gestopt, niet gebroken en meegenomen aan boord naar Engeland? Er blijft genoeg te raden over.

Auteur: Mickey de Rooij

Literatuur:
- J.H. Leopold; zilveren gordels uit Groningen ca. 1500-1650, Groninger Museum, 1986
- B.W.G. Wttewaall; Nederlands klein zilver en schepwerk 1650-1880, ISBN 90 6825148 1