De babycadeaus van de vorige eeuw

Tot 1900 bleef het aantal zilveren geschenken bij de geboorte van een nieuwe wereldburger over het algemeen beperkt tot geboortelepels en rammelaars, maar toen de eeuw van het kind eenmaal haar intrede had gedaan leek het hek van de dam.

	Gilde voor Friese Goud- en Zilversmeden, particuliere collectie.

Omdat een geboortelepel een sierlepel is waarmee men niet kan eten, krompen deze in tot praktische paplepels. Veelal werden ze geleverd met een gewone rechte steel, maar ook een steel 'met krul' was mogelijk. Sinds de jaren twintig werden ze ook geleverd met een 'dwarse' of een 'diagonale' bak. Grootouders of de peter en meter die een zilveren beker wilden geven konden kiezen uit diverse modellen: glad, gegraveerd of gehamerd, zowel met als zonder oor.

Groot assortiment
Maar met deze courante cadeaus was het assortiment nog lang niet uitgeput. In een zilvercatalogus van de Koninklijke Nederlandsche Edelmetaal Bedrijven Van Kempen, Begeer en Vos uit circa 1930 zijn etuis afgebeeld met een kindertoiletgarnituur bestaande uit een kammetje en zachte haarborstel. Ook een spiegeltje kon hierbij worden geleverd.

In dezelfde verkoopcatalogus zijn behalve schuivertjes ('schoffeltje') ook papbordjes, spaarpotten en een geboortepenningen afgebeeld. Tot de complete kindergarnituren in etuis behoorden behalve de beker en een papbord met -lepel ondermeer een eierdop met bijpassend lepeltje en een kinderservetband. De afmeting hiervan zit tussen de vingerdoek- en de servetring in.

Cadeau met een waarschuwing
Behalve deze gebruiksvoorwerpen werden er ook gouden en zilveren broches verkocht waarop, in plaats van de naam van het kind, 'baby' stond. Het merkwaardigste cadeau dat men kon geven was wel een zilveren speld waarop in blauwe letters was geëmailleerd "niet kussen"!

Het merendeel van deze zilveren cadeaus is na de Tweede Wereldoorlog geleidelijk in onbruik geraakt. Er zijn echter wel enkele pogingen ondernomen de traditionele geboortelepel weer in ere te herstellen. Zo schreef de Federatie Goud en Zilver in 1966 een prijsvraag uit over dit onderwerp. Een jury moest uit 175 tekeningen twintig ontwerpen selecteren, die voor uitvoering in aanmerking kwamen. De eerste prijs ging naar Fabiola Sormani. Enkele maanden later werd dit bekroonde ontwerp op Drakestein aangeboden ter gelegenheid van de geboorte van Prins Willem Alexander.

Traditie springlevend
Om aan te tonen dat een nieuwe vormgeving te combineren is met een oude traditie kreeg het Federatiebestuur toestemming deze lepel tot eind 1967 via juweliers te verkopen met een opslag ten bate van het Prinses Beatrix Polio Fonds. Ik hoop dat deze actie een succes is geworden en dat er nog veel van deze lepels sluimeren tussen het overige bestek.

De traditie van de geboortelepel leeft nog steeds. In 1995 werd het Gilde voor Friese Goud- en Zilversmeden opgericht. Enkele jaren geleden ontwierp elk lid een geboortelepel die in een beperkte oplage wordt uitgevoerd. Het resultaat is verrassend gevarieerd en biedt alle toekomstige grootouders, ook zij die niet in Friesland wonen, een ruime keuze.

Auteur: Annelies Krekel-Aalberse